İran ekonomisi, ABD’nin uyguladığı deniz ablukası ve küresel yaptırımların sıkılaşmasıyla birlikte cumhuriyet tarihinin en ağır gelir krizlerinden birini yaşıyor. Ülkenin en kritik döviz kalemi olan petrol satışları durma noktasına gelirken, ulusal para birimi riyal dolar karşısında tarihi dip seviyelere geriledi.
Kpler Ham Petrol Analizi Başkanı Homayoun Falakshahi, İran’ın geçen ay ihracat terminallerinden hiçbir petrol yükleyemediğini belirtti. Bu durum, 1979 yılındaki İran İslam Devrimi’nden bu yana ilk kez kayıtlara geçti.
STOKLAR EKİM ORTASINDA BİTİYOR: ÇİN’DEKİ PARAYA BİLE ERİŞİLEMİYOR
Sözcü’de yer alan habere göre ABD’nin temmuz ortasında başlattığı deniz ablukasından önce denize açılan tankerlerde yaklaşık 90 milyon varil petrol bulunduğu tahmin ediliyor. Kpler verilerine göre bu stokların ekim ortasında tamamen tükenmesi bekleniyor. Petrol satışlarının ana adresi olan Çin’den gelecek ödemelerin ise aralık ayına kadar devam edebileceği, ancak stokların bitmesiyle döviz akışının tamamen kuruyacağı ifade ediliyor.
Devlet bütçesinin yaklaşık üçte birini oluşturan petrol gelirlerinin kesilmesi, İran Devrim Muhafızları’nın finansmanını da doğrudan etkiliyor. Yaptırımlar nedeniyle paravan şirketler üzerinden yürütülen transferlerin zorlaştığını belirten İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, içinde bulundukları durumu şu sözlerle özetledi:
“Çin’deki varlıklarımıza erişimde sorun yaşıyoruz, kendi paramızı bile kullanamıyoruz.”
RİYALDE TARİHİ ÇÖKÜŞ: ENFLASYON YÜZDE 90’A YAKLAŞTI
Gelirlerin kesilmesiyle birlikte Tahran serbest piyasasında doların değeri 2,5 milyon riyalin üzerine çıkarak tüm zamanların rekorunu kırdı. Doların yılın başında 1,5 milyon riyal, Ağustos 2025’te ise 920 bin riyal seviyesinde olduğu hatırlatıldı.
Ekonomik krizin derinleştiği ülkede öne çıkan diğer veriler ise şöyle:
Enflasyon: Yüzde 90 seviyesine yaklaştı.
Küçülme: İran ekonomisinin bu yıl yüzde 5,4 oranında daralması bekleniyor.
Sosyal Etki: İşsizlik hızla artarken, enerji kısıtlamaları ve elektrik kesintileri derinleşiyor.
EKONOMİ İÇİN ASIL SINAV YIL SONUNDA BAŞLAYACAK
İran için asıl kırılma noktasının, ekim ortasında petrol stoklarının tamamen tükenmesi ve aralık ayında mevcut ödemelerin bitmesiyle yaşanacağı öngörülüyor. Döviz açığının nasıl kapatılacağı belirsizliğini korurken, ithalat maliyetlerinin artmasıyla enflasyon üzerindeki baskının ve riyaldeki değer kaybının daha da hızlanmasından endişe ediliyor.
